تزئينات بيرونى كه عبارتست از هلالهاى بلند و تنگ و نيم‌ستونهائى به شكل نى به مجموع اين ساختمان معظم صورتى كه داده است ساده و بطور قطع بىپيرايه مىباشد ، هرچند تناسب آن براى يك دژ محكم و معظم بيشتر از يك عمارت مسكونى است . منجمله كاخ سروستان واقع در نزديكى فيروزآباد است ، گو كه آن قدرى بعدتر بنا شده ليكن قرابت نزديكى به اين كاخ قديم دارد . طاق كسرى طاق معروف كسرى « 1 » كه منظرهء آن بطوريكه در فصل چهل و دوم ذكر خواهد شد اعراب را مات‌ومبهوت ساخته بود بدبختانه امروز جز پاره‌هاى يك تالار مسقف طاقى به پهناى 25 متر و 80 سانتيمتر چيزى از آن باقى نمانده است ، شاهنشاه ساسانى معمولا در اين اطاق بر تخت زرين خويش نشسته برعايايش خود را نشان ميداد . تالار مزبور حتى در دوره‌هاى بربادى خود ستايش هريك از طبقات مسافرين را كه بدجله و از آنجا به بغداد سفر ميكردند جلب مينموده است . تزئين و آرايشى كه بسردر يا جلو عمارت داده شده است بواسطهء ستونها و هره‌ها عمارت را به چندين قسمت منقسم نموده و نتيجه‌اى كه از آن حاصل شده بطوريكه از گراور كتاب معلوم ميگردد بىنهايت جاذب و فريبنده است . چون از اين كاخ مجلل جز يك خرابه چيزى باقى نمانده لذا نميتوان راجع به شيوه و طرز آن اظهار عقيده نموده زمينه و طرح بنا را كه از شاهكارهاى معمارى عصر نوشيروان است معلوم داشت ولى در اين شكى نيست كه آن از روى نقشهء كاخهاى فوق الذكر بنا شده است . خاقانى خرابهء اين كاخ را براى موعظت و عبرت موضوع قرار داده قصيده‌اى گفته كه چند بيت آن اين است . هان ايدل عبرت بين از ديده نظر كن هان * ايوان مداين « 2 » را آئينه عبرت دان

--> ( 1 ) - اين كاخ ، ايوان يا طاق كسرى هردو ناميده شده است و اين دو اسم در معنا يكى و فرقى باهم ندارند ولى اصطلاح اولى قديمتر مىباشد . ( 2 ) - مداين يعنى شهرها اسمى است كه اعراب به تيسفون ميدادند چه بناء آن مطابق روايات از بهم زدن هفت شهر و هفت قصبه صورت گرفته است ( مؤلف ) .